NGHỊ ĐỊNH 252/2026/NĐ-CP VÀ THÔNG TƯ 89/2026/TT-BTC – KHUNG PHÁP LÝ MỚI VỀ QUẢN LÝ THUẾ

Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 252/2026/NĐ-CP (NĐ 252) quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, đồng thời Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BTC (“TT 89”) hướng dẫn thực hiện Luật Quản lý thuế và NĐ 252.

Hai văn bản có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, thay thế nhiều quy định trước đây và hoàn thiện khung pháp lý về quản lý thuế theo định hướng số hóa toàn diện công tác quản lý thuế, chuẩn hóa thủ tục hành chính và tăng cường quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu.

Dưới đây là những thay đổi nổi bật doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Chuyển đổi mô hình — Quản lý thuế hoàn toàn số hóa

NĐ 252 và TT 89 đánh dấu bước chuyển mạnh sang mô hình quản lý thuế trên nền tảng số với một số nội dung đáng chú ý:

• Toàn bộ quy trình từ đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế đến khiếu nại đều thực hiện trên môi trường điện tử (Chương II TT 89/2026)
• Kiểm tra thuế được bổ sung hình thức trực tuyến, từ xa trên dữ liệu điện tử; biên bản và kết luận ký điện tử (Điều 87–89 TT 89)
• Nộp thuế theo Mã định danh (ID): hệ thống tự động bù trừ khoản nộp thừa với khoản nợ (Điều 36, Điều 42 TT 89/2026)
• Phân nhóm người nộp thuế theo mức tuân thủ (4 mức): tuân thủ tốt được hưởng chế độ ưu tiên; không tuân thủ bị giám sát trọng điểm (Điều 4 TT 89/2026; Điều 48 NĐ 252/2026).

2. Thời hạn đăng ký và kê khai thuế (Điều 6, 10, 12 NĐ 252)

3. Tỷ giá khai thuế (Điều 14, NĐ 252)

• Thuế TNDN bổ sung (thuế tối thiểu toàn cấu GloBE): nếu không có tỷ giá chuyên ngành, dùng tỷ giá tính chéo Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm gần nhất trước ngày kê khai.
• Hoạt động dầu khí: tỷ giá thanh toán thực tế của giao dịch; nộp bằng VNĐ dùng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của Ngân hàng Thương mại.
• Hàng hóa xuất nhập khẩu: dùng tỷ giá tính thuế hải quan (Hiện nay, tỷ giá này được xác định là tỷ giá mua vào chuyển khoản của Vietcombank công bố vào ngày Thứ Năm của tuần trước liền kề theo quy định của pháp luật hải quan)

4. Sàn thương mại điện tử (“TMĐT”) nộp thuế thay người bán (Điều 43–44 NĐ 252)

• Sàn có chức năng đặt hàng + thanh toán (Shopee, Lazada, TikTok Shop…) bắt buộc khấu trừ và nộp thay thuế giá trị gia tăng (“GTGT”), TNCN ngay khi giao dịch thành công.
• Nếu sàn đã khấu trừ và nộp thay đầy đủ, người bán không phải tự kê khai lại phần doanh thu đó.
• Nhà cung cấp nước ngoài trên sàn: sàn khấu trừ và nộp thay cả thuế GTGT và TNDN.

5. Tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế (Điều 28 NĐ 252)

• NĐ 252 áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với:

– Cá nhân và hộ kinh doanh nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên;

– Người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp nợ thuế từ 500 triệu đồng trở lên, khi khoản nợ đã quá hạn trên 120 ngày và thuộc trường hợp bị cưỡng chế thuế.

• Biện pháp này cũng áp dụng đối với người nộp thuế không thực hiện thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế sau khi có thông báo không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
• Theo đó, doanh nghiệp cần rà soát tình trạng nợ thuế định kỳ để tránh rủi ro bị tạm hoãn xuất cảnh.

6. Áp dụng thống nhất khai thuế TNCN theo quý đối với thu nhập từ tiền lương tiền công (Điều 22 TT 89)

• TT 89 quy định tổ chức, cá nhân trả thu nhập từ tiền lương, tiền công thực hiện khai thuế TNCN theo quý, thay cho cơ chế trước đây chủ yếu khai theo tháng (trừ trường hợp đủ điều kiện khai theo quý).
• Quy định này kế thừa chủ trương cải cách thủ tục hành chính tại Nghị quyết số 66.16/NQ-CP và giảm tần suất kê khai cho doanh nghiệp.

7. Quyền hủy hồ sơ hoàn thuế (Khoản 2 Điều 47 TT 89)

• TT 89 cho phép người nộp thuế:
• Chủ động hủy hồ sơ đề nghị hoàn thuế trước khi cơ quan thuế ban hành quyết định hoàn hoặc quyết định kiểm tra;
• Sau khi hủy hồ sơ, được kê khai bổ sung để chuyển số thuế sang khấu trừ kỳ sau nếu đáp ứng điều kiện.

8. Ban hành hệ thống hồ sơ và biểu mẫu khai thuế mới

• TT 89 chính thức thay thế hệ thống hồ sơ, tờ khai và biểu mẫu khai thuế theo Thông tư 80/2021/TT-BTC, đồng thời ban hành các biểu mẫu mới áp dụng đối với hộ kinh doanh, thay thế các mẫu quy định tại Thông tư 50/2026/TT-BTC và Thông tư 18/2026/TT-BTC.
• Đối với các kỳ tính thuế trước ngày 01 tháng 7 năm 2026, người nộp thuế tiếp tục sử dụng các mẫu theo quy định cũ (thuế GTGT tháng 6, thuế GTGT, thuế TNCN quý II/2026,…); các kỳ tính thuế từ ngày 01 tháng 7 năm 2026 trở đi phải áp dụng biểu mẫu mới (thuế GTGT tháng 7, thuế GTGT, thuế TNCN quý III/2026,…).

9. Thay thế và đồng bộ hóa hệ thống văn bản hướng dẫn về quản lý thuế

NĐ 252 và TT 89 thiết lập khung pháp lý mới về quản lý thuế, đồng thời thay thế và bãi bỏ hàng loạt văn bản hướng dẫn hiện hành. Cụ thể:

• NĐ 252 thay thế 05 nghị định (Nghị định 126/2020/NĐ-CP, 91/2022/NĐ-CP, 49/2025/NĐ-CP, 117/2025/NĐ-CP và 373/2025/NĐ-CP)
• TT 89 bãi bỏ 10 thông tư, bao gồm Thông tư 80/2021/TT-BTC và nhiều văn bản hướng dẫn về thuế nhà thầu (Thông tư 103/2014/TT-BTC), hộ kinh doanh và biểu mẫu khai thuế.

Thay vì chỉ sửa đổi từng phần như các giai đoạn trước, NĐ 252 và TT 89 thiết lập một hệ thống quản lý thuế mới theo hướng điện tử hóa, quản lý dựa trên dữ liệu và chuẩn hóa thủ tục hành chính. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát quy trình thuế, cập nhật phần mềm và đào tạo nhân sự để bảo đảm tuân thủ các quy định mới từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.